مارکس متاخر و راه روسی؛ کتابی در دست خواندن…

10247281_10201744817447002_1187063672622674817_nمارکس متاخر و راه روسی عنوان کتابی است راجع به مارکس. تئودور شانین، جامعه‌شناس برجسته لهستانی/روسی در مسائل دهقانی و استاد رشته جامعه‌شناسی در دانشگاه منچستر در این کتاب تفسیرهایی را درباره مارکس در آخرین مراحل تکاملش ارائه می‌کند که مستقیما به پیش نویس‌هایی که در کتاب انتشار یافته‌اند، مربوط است. به قول نویسنده این تفسیر‌ها جدلی و از یک قماش نیستند: در چنین موضوعاتی شک و بحث انتقادی امری اساسی است. این مارکس بود که شعار محبوبش را «به همه چیز شک کن» می‌دانست و پیش نویس‌های منتشرشده در کتاب حاضر، گواه زنده یی است حاکی از آنکه خود وی تا چه حد به این اصل وفادار بود. یک راه برای ادای احترام به دانش او، پیروی از وی در این جنبه است.

کتاب از سه بخش و یک موخره شکل گرفته: قسمت اول مارکس متاخر، قسمت دوم راه روسی و قسمت سوم سنت انقلابی روسیه از ۱۸۵۰ تا ۱۸۹۰ را دربرمی گیرد. موخره کتاب هم از کوین آندرسون است که با عنوان بازنگری واپسین نوشته‌های مارکس درباره روسیه برای حفظ رشته تداوم مقالات کتاب با مسائل کنونی عصر حاضر گزینش شده است.

فصل اول کتاب را ولع زیاد خواندم. كه در آن خط استدلال کتاب را پی ریزی می کند: تاريخ نگاری انديشه ماركس كه متفاوت از آن چيزی است كه معمولا پذيرفته می شود، جايگاه داده های اجتماعی و روسيه و تجربه انقلابی درون آن، تاثير اين جايگاه بر بينش های تكامل يابنده ماركس در جوامع «پيرامونی» سرمايه داری يعني جوامعی كه ماركس در جلد يكم «سرمايه» كندوكاو كرده بود. در ادامه فصل از تغييرات در نوشته های ماركس پس از 1867 تاريخچه فكری و تحلیلی ارائه می دهد و رابطه اين تغييرات را با وضعيت روسيه و ارتباط مستقيم آنها را با آگاهی رو به رشد ماركس از ساختار سرمايه داری عقب افتاده بررسی مي كند. آخرين نوشته در اين فصل ماركس متاخر: تداوم، تناقض و يادگيری است كه در آن به نظر تئودور شانين و هاروكی وادا درباره پيوستگی و تغيير در انديشه ماركس پاسخ انتقادی داده شده است. چنانکه می خوانیم:

…مرکزیت داشتن انچه که تا واپسین روزهای زندگی مارکس به عنوان عناصر جوانانه و ایدآلیستی در اندیشه هایش درباره دولت، تقسیم کار و چیرگی بر آنها به سادگی نادیده گرفته شده بودند. مارکس هرگز نویسنده ای با آرمان شهرهای سوسیالیستی نبود چه برسد که آنارشیستی باشد. در دهه ۱۸۷۰ به مبارزاتی تلخ با آنارشیستها دست یازید و آنچه را که «بی اعتنایی سیاسی» می نامید ـ یعنی ترد کنش طبقه کارگر در عرصه سیاستهای رسمی ـ با طنزی عمیق محکوم می کرد. او نه ابزار گرا بود نه طرفدار رئال پلتیک…

اگر فرصتی دست داد در باره کتاب خواهم نوشت. نگردید pdf کتاب در اینترنت نیست…

لنترن، فیلترشکنی از جنس شبکه های اجتماعی

اعمال سانسور، محدودیت و نظارت ساختاریافته و هدفدار بر دسترسی کاربران به محتوای اینترنت در ایران، از دولت اصلاحات آغاز شد و در دولت مهرورزی احمدی نژاد به اوج خود رسید و در نهایت در دولت امید و اعتدال شاهد سختگیریهای بیشتری شد. تا جایی که بر اساس آخرین آمارها، نیمی از 500 وبگاه های برتر رده بندی آلکسا در ایران فیلتر است و علاوه بر آن، تقریبا نیمی از وب سایتهای حوزه های سیاسی، اجتماعی و هنری در ایران مسدود شده اند. در طی ماههای گذشته نیز شدت این محدودیتها مرزهای وب سایتها را پشت سر گذاشت و به روی گوشیهای موبایل نیز رسید و در پی آن، پیام رسانهایی مانند وی چت و وابیر به بهانه های فرهنگی از دسترس کاربران خارج شدند. به این ترتیب، ابعاد فیلترینگ در ایران گسترده تر شد.

اما کاربران نیز بیکار ننشسته و از همان روزهای ابتدایی اعمال فیلترینگ، به شکلهای مختلف به مبارزه گسترده با سانسور دست زدند. ابزارهای ساده ای مانند php proxy که به کاربران امکان می داد فیلترشکنهایی بر پایه آدرسهای وب برای خود بسازند تا فیلترشکنهای معروفتری چون فری گیت، تور، اولتراسرف و سایفون. حتی شرکتهایی نظیر گوگل اعلام کردند که برای از بین بردن اعمال سانسور در اینترنت برنامه هایی را در دستور گذاشته اند. تا آنجا که اریک اشمیت مدیر عامل پیشین گوگل در یک مصاحبه مطبوعاتی اعلام کرد تا 10 سال آینده، هیچ دولتی قادر به سانسور اینترنت نخواهد بود.

اما لنترن چیست و چگونه کار می کند؟

این پروژه اینگونه معرفی شده است: «لنترن شبکه‌ای از انسان‌هاست که با همدیگر برای شکست سانسور اینترنت در سرتاسر جهان تلاش می‌کنند. لنترن، نرم‌افزار تازه‌ی ماست برای دور زدن نقطه-به-نقطه‌ی سانسور برای ارائه دسترسی به مردم در مناطق سانسور شده، آن را نصب کنید و به اشتراک بگذارید.»

بنابراین لنترن بر مبنای شبکه ای از دوستان مورد اعتماد بنا شده است که ورودی اینترنت را بین همدیگر اشتراک می گذارند. به این شکل که شبکه، افرادی را که مورد اطمینان همدیگرند به هم متصل می‌کند تا اتصال اینترنتشان را شریک شوند. وقتی شما کاربر دیگری را در لنترن به عنوان دوست خود می‌افزایید، قادر خواهید بود ترافیکتان را برای همدیگر پراکسی نمایید. با اجرای لنترن، هر کاربر دارای دسترسی بی‌سانسور می‌تواند تبدیل به نقطه‌ی دسترسی برای دیگران شود و دریچه‌ای به سایت‌هایی مانند توئیتر، فیسبوک، یوتوب و… که به طور گسترده مسدود شده‌اند باز نماید.

نریمان غریب وبلاگ نویس ساکن لندن که با پروژه لنترن همکاری هم دارد به خودنویس می گوید: « وقتی شما از طریق وب سایت Getlantern.org یا با ارسال یک ایمیل خالی به inviteme@getlantern.org درخواست یک دعوت‌نامه [برای دریافت برنامه] می‌کنید، دعوت نامه پس از یک یا دو روز برای شما ارسال می‌شود که لینک دانلود نرم‌افزار فقط برای شما شخصی سازی شده است که می‌توانید آن را روی سیستم‌عامل های مک، ویندوز و ابونتو [گنو/لینوکس] نصب کرده و از اینترنت بدون فیلتر استفاده کنید. لنترن معمولا شما را به سرورهای ابری خودش متصل می‌کند، که اگر آنها در دسترس نباشند شما می‌توانید دوستی را که در کشوری است که اینترنت بدون سانسور دارد، به برنامه دعوت کنید تا آن شخص اینترنت خودش را ( منظور آی‌پی‌ اینترنتی ) است را در اختیار شما قرار دهد. مثلا اگر من در کشور انگلستان هستم و اینترنت خودم را با شما در ایران به اشتراک گذاشتم، علاوه بر اینکه شما می‌توانید از اینترنت بدون سانسور استفاده کنید، می‌توانید دوستان خودتان را که در ایران هستند را نیز به شبکه خودتان دعوت کنید و آنها نیز از اینترنت بدون سانسوری که من ایجاد کردم استفاده کنند و خب اینجا مهم است که شما دوستان مورد اطمینان خودتان را به شبکه دعوت کنید.»

شبکه ای بودن لنترنت این امکان را می دهد که شما همیشه به اینترنت آزاد دسترسی داشته باشید و پراکسی نمودن ترافیک شما ممکن است در نهایت از طریق دوست مادر همسر برادرتان انجام پذیرد. اما اگر این فرد مامور سانسور یا کنترل عملکرد افراد در اینترنت باشد خواهد توانست ترافیک شما را مسدود یا آنالیز کند. از طرفی نیز اگر شما در حال خواندن یا فرستادن موردی خصوصی یا حساس باشید چنین به نظر خواهد رسید که این ترافیک از کامپیوتر او نشات می‌گیرد. به این دلیل است که کاربران لنترن بایستی تنها افراد مورد اطمینان را اضافه نمایند و لنترن را تنها برای پراکسی ترافیک غیر خصوصی و غیر حساس به کار ببرند.

نریمان غریب در جواب به این سوال که چنین عملکردی چطور می تواند امنیت کاربران را تامین کند می گوید: « باید دقت کنید هدف بیشتر کاربران اینترنتی در مثلا ایران و چین دسترسی به اینترنت آزاد است. لنترن همیشه بصورت رسمی اعلام کرده است که ما ابزاری برای مخفی ماندن ارائه نمی‌کنیم و فقط ابزار ما برای دورزدن فیلترینگ است و اگر شما می‌خواهید در اینترنت ناشناس بمانید باید از «تور» استفاده کنید. اما این به آن معنا نیست که لنترن نگران اطلاعات و حریم خصوصی شما نیست. لنترن با استفاده از یک الگوریتم رمز‌نگاری جدید و پیچیده‌ای، تمام اطلاعات رد و بدل شده بین کاربران و سرورهای خودش را رمزنگاری می‌کند اما برای اطمینان کامل می‌گوید که بهتر است اگر نگران امنیت و حریم خصوصی خودتان هستید از ابزار تور استفاده کنید.»

نریمان اضافه می کند که: «شما فقط اینترنت یا همان آی‌پی خودتان را با دیگران به اشتراک می‌گذارید و اطلاعات خصوصی دیگری دراین میان نیست که شما بخواهید آن‌ها را به اشتراک بگذارید. فقط پیشنهاد من این است که اگر می‌خواهید از لنترن استفاده کنید، یک ایمیل جدا داشته باشید که به اسم خود شما نیست و آدرس آن یک چیز عجیب و غریب باشد، این هم به این دلیل است که اگر کسی در شبکه بخواهد بداند به چه کسی وصل شده است یا دوستان دیگر بخواهند شما را اضافه یا حذف کنند، ایمیل شما نام واقعی شما نباشد.»

‫برای اطمینان از امنیت کاربران، لنترن موارد احتیاطی را در نظر گرفته است و اجازه نمی‌دهد کسی که به شما متصل می‌شود محتوای کامپیوتر شما را بخواند. تنها اجازه می‌دهد اتصال اینترنت را شریک شوید. همانطور که گفته شد، اطلاعات منتقل شده بین شما نیز رمزگذاری می‌شود پس هیچ واسطه‌ای (مانند دولت شما یا ارائه دهنده سرویس اینترنتتان یا دیگران) نمی‌تواند از محتوای آن آگاه شود. همچنین لنترن برای همه‌ی اتصالات اعتبارسنجی متقابل را مطالبه می‌کند، به این معنی که هر کسی اجازه اتصال به شما را نخواهد داشت و برای اتصال بایستی بتوان تائید کرد که کاربر در شبکه‌ی لنترن شماست.

نسخه آزمایشی لنترن برای سیستم‌عامل‌های ویندوز ، مک و اوبونتو گنو/لینوکس قابل دریافت است. همچنین لنترن فقط با استفاده از جی‌میل و مرورگر کروم قابل دسترسی است. لنترن برای نخستین بار در نوامبر ۲۰۱۳ با ارسال دعوت‌نامه برای تعداد محدودی کاربر از پیش ثبت‌ نام شده به صورت آزمایشی شروع به کار کرد.  اما به سرعت در بین کاربران جای خود را باز کرد و در حال حاضر بالای ۱۸هزار کاربر دارد که بیشتر آنها از چین هستند اما در بین کاربران ایرانی نیز آرام آرام جای خود را پیدا می کند.

زندگی بهتر، با رمزعبور قوی تر

رونــد اثبــات اینکــه شــما کــه هســتید یــک گام مهــم و اســاسی بــرای حفاظــت از اطلاعــات آنلاین شــما اســت. اولین خان حفظ اطلاعات و در واقع خاکریز دفاعی در مقابل هکرها و نفوذگران و نیز اولین گام برای اثبات هویت شما، رمز عبور است. بنابراین انتخاب یک رمز عبور قوی و کارآمد شما را در مقابل حملات حفظ می کند. اما چطور می توان رمز عبوری ساخت که علاوه بر داشتن ساختاری قوی، یادآوری آن نیز راحت باشد؟

بزرگترین مشکل پیش رو برای انتخاب رمز عبور قوی، انتخاب کلماتی است که به سادگی در فرهنگ لغت یافت می شود و یا استفاده از عبارات محبوب و یا الگوهای رایج در انتخاب رمز عبور. چاره کار چیست؟

کارشناسان امنیت همواره بر این تاکید دارند که برای انتخاب رمز عبور مناسب، الگوی زیر را در نظر داشته باشیم:

  • از حروف بزرگ و کوچک انگلیسی همزمان استفاده کنید: استفاده از حروف انگلیسی در حالت بزرگ و کوچک، بیش از آنچه تصورش را بکنید زمان لازم برای شکستن یک رمز عبور را افزایش می دهد.
  • فاصله بین کلمات (اسپیس بار): امروزه بسیاری از سایت ها به شما امکان استفاده از Space Bar در رمزهای عبور را می دهند. حتما از آن استفاده کنید، استفاده از خط تیره (-) نیز بسیار مفید است.
  • استفاده بجا از اعداد: در جاهایی که استفاده از اعداد منطقی است، حتما از آنها استفاده کنید، چون اگر یک ترتیب درست را در نظر نگیرید، به یاد آوردن آنها در استفاده های بعدی مشکل خواهد بود.
  • استفاده از علایم: بهترین جا برای استفاده از علایم، انتها و مرکز رمزها است. بنابراین در صورت استفاده از آنها حتما سعی کنید یک علامت مهجور که کمتر کسی به آن توجه می کند را انتخاب کنید.
  • طول رمز: به یاد داشته باشید قوی بودن رمز، همیشه با پیچیده بودن آن همراه نیست، بلکه طول آن نیز بسیار مهم است! به جای یک رمز 8 تا 10 حرفی که از کلمات بی معنی تشکیل شده، از رمزی طولانی متشکل از چند کلمه، با ساختاری که در بالا توضیح داده شد استفاده کنید.

حالا سوال این است که چقدر این الگو می تواند در تولید یک رمز عبور قوی موثر باشد؟


intel-1

اردیبهشت ماه امسال اینتل سرویس جدیدی ارائه کرد که بر اساس آن، به کاربران پیشنهاد می داد چگونه رمز عبوری ایمن و قویتر بسازند. شیوه کار اینطور بود که شما رمز عبور خود را وارد می کردید و سیستم آنرا آنالیز کرده و نشان میدهد چقدر زمان می برد تا این رمز شکسته شود. اینتل تاکید کرده این آنالیز تضمینی برای امنیت رمز عبور نیست بلکه تنها هدف این است که به شما بگوید رمزی که انتخاب کردید، چقدر ایمن و قوی است. در کنار این، آناتومی دقیقی نیز از شیوه انتخاب یک رمز عبور ایمن و قوی ترسیم شده است. پیشنهاد اینتل این است که برای ساخت رمز عبور همواره از تعداد کاراکترهای بیشتری استفاده شود. بعضا از حروف بزرگ استفاده شود که به شکل اعجاب آوری باعث تقویت رمز عبور می شوند و یادآوری شده بود که علائم نیز می توانند به شدت به امنیت رمز عبور انتخاب شده اضافه کنند.

tele

در این رقابت بر سر تولید رمز عبور بهتر و قوی تر، مایکروسافت نیز با ارائه سرویس Telepathwords، تلاش کرده تا به کاربران کمک کند رمز عبوری قوی و مناسب بسازند که تا آنجایی که ممکن است یادآوری آن نیز سخت نباشد. شیوه کار ساده است. حروف را وارد می کنید و همزمان سیستم حدس می زند شما چه حرف دیگری را می خواهید انتخاب کنید و به شما هشدار می دهد که انتخاب حرف بعدی مناسب نیست. مثلا با وارد کرد کلمه DAMAVAND، سه خطا به شما نشان می دهد و این یعنی حدس رمز عبور شما نه فقط برای روباتها بلکه برای انسان نیز ساده است.

الگوی استفاده شده در این ابزار بسیار ساده است. علاوه بر اینکه از یک بانک اطلاعات عظیم فرهنگ لغت بهره می برد، سعی می کند بر اساس عملکرد مغز انسان، حرف بعدی را حدس بزند.

زمانی که ما می خواهیم رمز جدید انتخاب کنیم، تلاش برای سادگی به خاطر سپردنش باعث می شود تا مغز حروف و یا کلماتی را انتخاب کند که از نظر ساختاری نزدیک بهم باشند تا بخاطر سپردنش نیز ساده تر باشد. مثلا یک کلمه پر کاربرد در گفتمان روزانه در محل کار و خانه و امثالهم. از آنجایی که الگوی مغز ما بر اساس دایره فرهنگ لغت زبان و کلمات پر کاربرد عمل می کند، رمز عبور تولید شده چندان قوی و پیچیده از آب در نمی آید. در بسیاری مواقع ممکن است از کلمات کناری روی کیبورد هم استفاده کنیم. مثلا بجای s، از w ،a ،d ،x استفاده کنیم و حتی علایمی هم اشافه کنیم اما این تغییر هم چندان کارآمد نیست. الگوی روباتهای رمز شکن برای حدس حروف هم بر همین اساس عمل می کند. ابزار مایکروسافت اما کمک می کند تا پیچیدگی لازم اما ساده را به رمز تولید شده اضافه کنیم.

pass-1

الگوریتم استفاده شده در رمز بالا بنظر بسیار پیچیده و قوی است. از حروف بزرگ و کوچک استفاده کردیم، علائم هم داریم و اعداد را هم در جای مناسب بکار بردیم. اما حدس زدن آن نه فقط برای روبات، بلکه برای انسان هم ساده است. ابزار مایکروسافت به شما کمک می کند، تا حروفی را که باید، به شکلی تغییر دهید که هم ساختار کلی رمز بهم نریزد و هم بخاطر سپردنش راحت باشد. درست است که فرهنگ لغات زبان انگلیسی و فارسی بسیار متفاوت است، اما الگوی این ابزار، نه فقط بر اساس فرهنگ لغات و عبارتهای پر کاربرد، که بر اساس عملکرد مغز انسان برای انتخاب حرف بعدی بر مبنای حروف روی کببورد و نیز آواشناسی کلمه تولیدی عمل می کند.

pass-2

حالا با تغییرات ایجاد شده، رمز عبور مناسبی تولید شد. حساب کنید اگر بخواهیم به آن علامتهای خاص بیشتری هم اضافه کنیم، ساختارش چقدر قوی و غیر قابل حدس خواهد شد. توجه کنید که این ابزار رمز عبور نمی سازد، بلکه به شما کمک تا رمز عبوری ایمن، قوی و استاندارد بسیازید.

رمز دو مرحله ای

پیشتر گوگل با ارائه سرویس رمز دو مرحله ای، تلاش کرده بود تا کاربران را از انتخاب رمزهای پیچیده و طولانی که به خاطر سپردنش هم دردسر داشت خلاص کند. حتی اگر ساده ترین رمز عبور را هم انتخاب می کردید، در نهایت باید رمز دوم و البته یکبارمصرفی را که گوگل به شما اس ام اس می کند وارد کنید تا بتوایند وارد حساب کاربری خود شوید. استفاده از این شیوه اینروزها مخصوصا در بانکها بسیار متداول است و حتی باعث شده تا استفاده از دستگاه های رمز ساز نیز تقریبا منسوخ شود.

مدیریت رمزهای عبور

هیچ چیز بدتر از این نیست که شما یک رمز عبور را در چند جا استفاده کنید. با توجه به شیوه هایی هم که اینجا توضیح داده شد، باز هم بخاطر سپردن رمزهای طولانی و پیچیده سخت است. بنابراین، پیشنهاد می کنیم از نرم افزارهای ویژه مدیریت رمز عبور استفاده کنید. این گونه نرم افزارها مانند یک گاوصندوق، رمزهای شما را از دستبرد دیگران محفوظ نگه می دارند و شما را از دردسر بخاطر سپردن چندین رمز عبور طولانی و پیچیده هم بی نیاز می کنند. کافی است که فقط یک رمز عبور را بخاطر بسپارید. بقیه رمزها در گاوصندوق مجازی نگهداری می شوند.

افزونه LastPass می تواند انتخاب مناسبی برای این کار باشد. این افزونه قدرتمند، تیف گسترده ای از مرورگرهای اینترنتی را پوشش می دهد.

نگاهی به شکاف جنسیتی در ایران

آمار‌ها چه می‌گویند؟

شکاف جنسیتی در ایران افزایش یافته است. بر اساس گزارش بانک جهانی، امتیاز شکاف جنسیتی ایران نسبت به سال ۲۰۱۲ کاهش داشته و از ۵۹۲۷/ ۰ در سال ۲۰۱۲ به ۵۸۴۲/ ۰ در سال ۲۰۱۳ رسیده است. ضریبی که در طی ۸ سال گشته همواره در نوسان وبده است. ایران در سال ۲۰۰۶ در رتبه صدوهشتم بوده است و در سال ۲۰۰۷ در رتبه صد و هجده. تنها باری که رتبه ایران به‌صورت سالانه بهتر شده است در سال ۲۰۰۸ بوده که ایران در رتبه ۱۱۶ قرار گرفته است. این سال تنها سالی است که امتیاز ایران بیشتر از ۶/ ۰ بوده است.

تقابل اقتصاد و سنت

سنت‏های ریشه‏دار اجتماعی و دینی، زنان را به سوی حفظ اركان خانواده دعوت می‏كند؛ اما هنجارهای دنیای مدرن نیز آنان را به حضور هر چه بیش‏تر در جامعه و همكاری فعال در مراكز اشتغال فرا می‏خواند. حال چگونه می‏توان این دو را با هم جمع كرد؟

شاید در نگاه اول شکاف فرهنگی که در روستا‌ها و شهرهای کوچک و بزرگ وجود دارد، وضعیت فرصت‌های اقتصادی و اجتماعی را متفاوت نشان می‌دهد، اما در اصل قضیه یعنی فرودستی زن و نگاه جنس دوم به وی تغییری ایجاد نمی‌کند. بخصوص اینکه زن عملا مالک هیچ چیزی نیست. حتی خودش.

در روستا‌ها به‌رغم آنکه فرهنگ مذهبی حاکم است و سنت‌ها بیشتر مورد توجه قرار می‌گیرند، زنان و مردان تقریبا دوشادوش هم کار می‌کنند. محدودیت‌ها بر زنان بیشتر است اما در بخش اقتصادی همراه با مردان زنان در تولید و کار مشارکت دارند. اما با وجود این زن نه فقط مالک چیزی نیست بلکه خود نیز بخشی از داراییهای مرد است. فرهنگ پدرسالاری در روستا حرف اول را می‌زند.

درشهرهای کوچک و متوسط نیز تفکر سنتی و مذهبی کماکان وجود دارد؛ اما به دلیل آنکه کارکرد شهر و روستا با یکدیگر متفاوت است نقش زنان در خانه بسیار پررنگ‌تر است و مردان در واقع نان‌آور هستند و حق بیشتری برای بیرون بودن از خانه دارند. در واقع به دلیل پایین بودن سطح هزینه‌ها در شهرهای کوچک، تقسیم کار سنتی خانواده پابرجاست و زن نقش خاصی در تامین مالی خانواده ندارد. وی اما همچنان جنس دوم و جزو دارییهای مرد است. البته خانه نشینی زن در شهرهای کوچک‌تر هم باعث شده شانس برای ادامه تحصیل و بالا رفتن آگیهای عمومی بیشتر باشد.

اما وضعیت خانواده‌ها در شهرهای بزرگ‌تر با تفکرات سنتی اجبارا فاصله می‌گیرد. از طرفی زنان بخاطر پیچیده شدن مناسبات اجتماعی در شهرهای بزرگ‌تر، شانس بیشتری برای پیدا کردن شغل دارند. از طرف دیگر، به دلیل افزایش سقف هزینه‌ها، زن و مرد مجبورند هر دو بیرون از خانه کار کنند. به همین دلیل با نگاهی به جامعه، روند مشارکت زنان به دلیل افزایش مطالبه‌گری آن‌ها و نیز به دلیل تغییر موقعیتی که در نقش زنان و مردان در خانواده به وجود آمده، نسبت به گذشته در حال افزایش است. اگرچه هنوز مشارکت اقتصادی زنان با مردان فاصله بسیاری با نرخ مشارکت اقتصادی مردان دارد.

در نگاه سنتی غالب که خود را به شکل قوانین اجرایی کشوری نیز نشان می‌دهد، این مرد است که متکی بر مناسبات مالکیت، نان آور و آقای خانه محسوب می‌شود، و زن فاقد قدرت مستقل اقتصادی و در واقع «برده خانگی» است. هر چند این وضعیت با تغییر شرایط اقتصادی خانواده‌ها در ایران به سرعت در حال زوال است اما این روند را قانون گذاران ایران سعی کردند بخصوص در طی ۸ سال گذشته با تصویب و اجرای قوانینی همچون دور کاری، کاهش ساعات کاری، ممنوعیت زمانی برای اشتغال زنان، استخدام زنان به صورت پاره وقت، افزایش مرخصی زایمان و حتی تفکیک جنسیتی در پذیرش رشته‌های دانشگاهی کند‌تر کنند. بر اساس برخی آمار‌ها اجرای این سیاست‌ها بی‌کاری زنان را در سالهای اخیر تا دو برابر افزایش داده است.

تنها اهرم اقتصادی که مرد را بطور واقعی آقای خانواده می‌کند، یعنی مزد، با افت شدید درآمد خانواده و جذب روبه گسترش نیروی کار زنان از دست او در می‌آید. به این ترتیب جنس مونث در حال تجربه رسیدن به موقعیتی برابر با مردان در تولید اجتماعی است و این به نوبه خود ایجاب می‌کند که موقعیت خانواده منفرد معاصر به مثابه واحد اقتصادی جامعه الغاء شود. به این ترتیب فارغ از نگاه‌های سلیقه‌ای و تفکرات سنتی و مذهبی قانونگذاران، شکاف چندانی میان فرصت‌های اقتصادی زنان و مردان وجود ندارد؛ یعنی جامعه این تبعیض را کمتر قائل می‌شود تا قوانین دولتی.

شرع اسلام و قوانین مدنی ایران

قرآن، مردان را قیم و سرپرست زنان و مسؤول حفاظت از آن‌ها می‌داند. قرآن، تأمین هزینه زندگی خانواده از جمله خوراک، پوشاک، مسکن و آن‌چه برای رفاه و آسایش همسر و فرزندان ضرورت دارد را برعهده مرد گذاشته است. هم زن و هم مرد وظیفه دارند نیازهای جنسی یک‌دیگر را ارضا کنند. اطاعت از شوهر برای زنان واجب دانسته می‌شود. از زنان خواسته شده‌است که بر خوی بد شوهران خود صبر کنند. تدبیر امور خانه، که امروزه از آن با نام خانه‌داری یاد می‌شود، برعهده زن قرار گرفته‌است. زنان باید برای خارج شدن از خانه از شوهرانشان اجازه بگیرند. اسلام، اختلاط بین زنان و مردان نامحرم را ممنوع کرده‌است. خلوت کردن زن و مرد بیگانه در اسلام، حرام است. چندشوهری در اسلام ممنوع است، اما چندزنی مشروع دانسته می‌شود.

البته در اسلام از برابری زنان و مردان نیز صحبت شده است: «مردان مسلمان و زنان مسلمان، مردان باایمان و زنان باایمان، مردان پرهیزکار و زنان پرهیزکار، مردان راستگو و زنان راستگو، مردان شکیبا و زنان شکیبا، مردان فروتن و زنان فروتن، مردان صدقه‌دهنده و زنان صدقه‌دهنده، مردان روزه‌دار و زنان روزه‌دار، مردان پاک‌دامن و زنان پاک‌دامن، مردانی که خدا را فراوان یاد می‌کنند و زنانی که خدا را فراوان یاد می‌کنند؛ خدا برای همه ایشان آمرزش و پاداش بزرگ فراهم ساخته‌است.»

برخی از قوانین اجرایی کشور برگرفته از همین اصول احکام شرع اسلام است، که محدودیت‌هایی برای زنان قائل شده است. قانون اساسی هویت اصلی زنان و حقوق انسانی آنان را فقط در جهت ایجاد بنیادهای اسلامی مشروع می‌داند. بنابراین حقوق زنان را به طور مستقل مورد توجه قرار نداده است. درقانون مدنی ایران، مرد به عنوان نان آور و مدیر خانواده مطرح شده است و در مورد کار زنان در محیط بیرون از خانه تصمیم گیرنده است. از بعد علمی و عملی، این رویکرد، حضور زنان در جامعه را به اشکال مختلف محدود می‌کند و در تعارض حضور زنان در فعالیت‌های اجتماعی و سیاسی با نقش مادری آنان، نقش مادری را ترجیح می‌دهد که البته این محدودیت با توجه به نکاتی که بالا‌تر اشاره شد در شرایط امروزی قابل اجرا نیست.

الهه بقراط، روزنامه نگار و فعال سیاسی در این خصوص به خودنویس می‌گوید: «دین یا تفکر و سیستمی که تبعیض بین دو جنس را طبیعی و حقوقی می‌شمارد و آن را قانونی می‌کند، نمی‌تواند به شکاف جنسیتی و در نتیجه به شکاف در جامعه نیانجامد.»

وی در ادامه می گوید: «آزادی‌های اجتماعی بر هر اساسی که تعریف شوند، با قوانین اسلام، با هر تعریف و تفسیری که از آن به دست داده شود، در تناقض بنیادین قرار دارند. به نظر من قوانین اسلام را نمی‌توان بر دمکراسی و حقوق بشر و برابری زن و مرد منطبق دانست اما مسلمانان می‌توانند نه تنها زندگی خود را بر همه این‌ها منطبق سازند، بلکه مدافع سرسخت آن‌ها نیز باشند.»

به این ترتیب قانون اساسی جمهوری اسلامی که بر اساس احکام شرع اسلام نوشته شده است، زن را موجودی وابسته و غیر مستقل می‌شناسد و او را تحت حمایت مرد و دولت قرار داده است. قانون اساسی در نگرش کلی خود تابع دیدگاه سنتی است و در تبیین حقوق زن با ابهام گام برداشته است. در نتیجه قوانین موضوعه که ملهم از قانون اساسی است نمی‌تواند برابری حقوق زن و مرد را بازتاب دهد. بد نیست به مقاله تفصیلی مهرانگیز کار در این خصوص با عنوان «زن در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران» مراجعه کنید.

کردستان تجربه‌ای ملموس‌تر

اما نابرابری اقتصادی بین زنان و مردان در منطقه‌ای که از هر طرف محدودیتهای گسترده‌ای علیه‌اش اعمال شده چگونه است؟ کردستان سالهاست بخاطر رویکرد امنیتی حاکمیت در محرومیت کامل اقتصادی قرار دارد. فرصتهای شغلی به خودی خود بسیار کم است و زنان شانس کمتری برای تصاحب شغل مناسب دارند. در عین حال، سنتهای دست و پاگیر چه از سوی خانواده و چه از سوی قانونگذاران، محدودیت‌ها را برای زنان بیشتر کرده است.

صبری بهمن، روزنامه نگار مقیم آلمان که مدت‌ها در کردستان عراق نیز زندگی کرده است در این مورد می‌گوید: «در مناطق محروم و از جمله کردستان وضعیت اشتغال و معیشت در شرایط تاسف باری قرار دارد. آمار بیکاری در کردستان سالهاست که در وضعیت بحرانیست و بیکاری و بیکاریسازی‌ها در سطح وسیع و همچنین کاهش فرصتهای شغلی در کنار عدم امنیت کاری برای شاغلان فعلی سبب روی آوری به مشاغل کاذب شده و یا اینکه ساکنین کردستان ناچاراً برای یافتن کار راهی سایر شهرهای ایران می‌شوند و کارگر مهاجر و فصلی هستند.»

وی ادامه می‌دهد: «در چنین شرایطی وضعیت برای زنان بسیار بحرانی‌تر خواهد بود و یافتن کار دشوار‌تر. همچنین تفاوت دستمزد‌ها و ساعات کاری یکی دیگر از مشکلات زنان در بازار کار بوده و در عین حال عدم امکان کسب مهارتهای شغلی سبب گشته که زنان در این عرصه پیشرفتی نداشته باشند. همچنین وجود دیدگاه امنیتی حاکم نسبت به کردستان باعث عدم جذب سرمایه گذاری در این مناطق شده که شرایط کار و معیشتی مردم را بحرانی‌تر می‌کند. در چنین شرایطی که هر روزه بر صف عظیم و طویل بیکاران افزوده می‌شود جایگاه اشتغال برای زنان از هر لحاظ بیشتر مورد تهدید قرار می‌گیرد.»

سحر دیناروند، فعال حقوق زنان که خود متولد شهر بانه است نیز می‌گوید: «آمار بیکاری در کردستان همچنان بالاست و این مسئلە دامن زنان تحصیل کرده را هم گرفتە است. بدین معنا کە یافتن شغل مناسب برای زن تحصیل کردە کورد چندان آسان نیست. بە علاوە نگاههای جنسیتی در همه امور به زنان بسیار بالاست.»

وی در خصوص نگاه سنتی موجود در کردستان می‌گوید: «در مورد کردستان وضعیت زنان بسیار نگران کننده است. هنوز زنان با دیدگاهی سنتی نگریستە می‌شوند نە با هویت فردی و شخصی خود. آن‌ها با نقش‌هایی چون همسر و مادر و غیره تعریف می‌شوند هنوز زن ملک و آبروی مرد بشمار می‌آید. در نگاه مردسالار حاکم بر جامعە هنوز هم زنان کاملا وابسته، که از خود هیچ استقلال فکر، تصمیم و اراده‌ای ندارد، ستودەاند. از آنجا کە زنان از وضع موجود رنج می‌برند متاسفانە آمار خودکشی زنان و کودکان در کردستان بالاست. سن ازدواج در برخی مناطق هنوز پایین است. البتە بر عکس سن ازدواج برای زنان تحصیلکردە بالا رفتە است.»

صبری بهمنی در خصوص فرهنگ غالب اسلامی در جامعه کردستان می‌گوید: «در کردستان هم سنت و قوانین مثل سایر شهرهای ایران ریشه عمیقی دارد اما خوشبختانه به فرهنگ غالب تبدیل نشده و به نظر من کردستان در این رابطه تفاوتهای آشکاری با سایر شهرهای ایران دارد و مذهب و شریعت بیشتر امر خصوصی انسانهاست اما در کل قوانین برخواسته از شریعت اسلام هست که برای زنان و حضور آن‌ها به مثابه یک انسان برابر با مرد موانع قانونی ایجاد کرده است و این قوانین در کل ایران اجرا می‌شود و به فرهنگی شکل داده که در آن زن جنس دوم است و در خیلی موارد نمی‌تواند برابر با مرد باشد.»

سحر دیناروند هم کمابیش همین نظر را دارد و می‌گوید: «[امروزه] زنان بیشتر و بیشتری بە دنبال تحصیلات عالی هستند. اکنون دانشگاهی و تحصیلکردە بودن دختران شخصیت اجتماعی برای خانوادە‌ها محسوب می‌شود. شعباتی از دانشگاههای پیام نور، دانشگاه آزاد و دانشگاه علمی کاربردی بە علاوەی معدود دانشگاههای دولتی در شهرهای مختلف کردستان وجود دارد کە تعداد زیادی دانشجوی دختر دارند. با وجود امکان ارتباطات رسانه‌ای، زنان بیشتر از بیش به حقوق خود آگاه شده‌اند و به همین دلیل سنت‌ها را به چالش می‌کشند. به دنبال تحصیل و رشد فکری و فرهنگی و اقتصادی هستند. آن‌ها خواهان حقوق برابر خود بدون برتری هستند. شاید دانشگاههای موجود با دانشگاههای معتبر دنیا قابل رقابت و مقایسە نباشند اما مهم این است کە زنان جوان می‌خواهند با سواد باشند، از نظر معنوی و مادی مستقل باشند. از هر امکاناتی استفاده می‌کنند تا از وابستگی به مردان نجات یابند و در کنار و هم گام با مردان به دنبال شکوفایی استعدادهای خود هستند.»

سحر خاطر نشان می‌کند که: «با تمام این‌ها جامعه کردستان هنوز سنتی، عشیرەای و مرد سالار است. زنانی که دور از خانه ادامه تحصیل دهند مشکلات فراوانی سر راه خود دارند. به تنهایی زندگی کردن و سفر کردن زنان در جامعه‌ای که در آن از امنیت مناسبی برخوردار نیستند زیاد آسان نیست. در کنار این‌ها سیاستهای دولت برای طرح تفکیک جنسیتی دانشجویان زن و مرد، حذف زنان از انتخاب خیلی از رشته‌های مورد علاقه آن‌ها، ترویج نابرابری و تقویت کلیشه‌های جنسیتی برای آماده کردن زنان برای ایفای نقش زن بە عنوان یک مادر خانه دار با نیاز زنان امروز همخوانی ندارد.»

مصافهای دولت روحانی

اردیبهشت امسال، حسن روحانی در مراسمی دولتی در خصوص برابری زنان و مردان گفته بود: «نظام جمهوری اسلامی ایران از آغاز مقام، منزلت و جایگاه زنان را به عنوان یک اصل مهم اجتماعی، سیاسی و صد البته اعتقادی و دینی مورد توجه داشته است. از نگاه منطق اسلام زن و مرد در رسالت‌های اجتماعی و نقش آفرینی‌ها برابرند. قرآن می‌گوید که هم زن و هم مرد دارای برابری کامل در نتایج تلاش‌های خود هستند. آنچه بهره فعالیت مردان است با بهره فعالیت زنان برابر است.»

وی در ادامه از افزایش مشارکت زنان در مدیریت جامعه گفت بود: «در برنامه دولت تدبیر و امید آمده است که افزایش رضامندی و تقویت جایگاه زنان و نگاه برابر بر استعدادهای علمی، پژوهشی و سیاسی آنان از محورهای اصلی برنامه فرهنگی – اجتماعی است. امروز زنان باید دارای منزلت برابر با مردان در جامعه باشند پس ارتقای مشارکت زنان در عرصه‌های مدیریت باید یک اصل باشد.»

وی گفته بود: «جبران تفاوت فاحش بین نرخ بیکاری زنان و مردان در دولت تدبیر و امید مورد توجه خواهد بود.»

البته حسن روحانی مشخص نکرده است که با وجود محدودیتهای احکام شرع اسلام، دولت وی چطور می‌خواهد این برابریهای وعده داده شده را متحقق کند. چنانکه بعد از گذشت چند ماه از ریاست جمهوری روحانی، هنوز برنامه مشخصی در مورد وعده‌هایش ارائه نشده است. حتی منشور حقوق شهروندی که بعد از تبلیغات فراوان منتشر شد، نه فقط تضمینی برای از بین بردن تبعیضات بین زنان و مردان در جامعه بدست نمی‌دهد بلکه بنظر می‌رسد جدیتی هم در این خصوص وجود ندارد. رویکرد منشور حقوق شهروندی نسبت به زنان بسیار ضعیف است و در این سند بخشی از حقوق آنان به ویژه جایگاه‌شان در مراکز تصمیم‌گیری نادیده گرفته شده است. برخی فعالان سیاسی و اجتماعی حقوق در نظر گرفته شده در این منشور را از مفاد قانون اساسی هم کمتر می‌دانند و برخی حتی فرا‌تر از آن. برخی هم معتقند به جایگاه زنان در مراکز تصمیم‌گیری، تصدی مسئولیت‌ها و مناصب در منشور حقوق شهروندی توجه نشده و نقش آنان در آموزش، علوم و فناوری و سهمشان در آزادی بیان و تامین آزادی‌های فردی مغفول مانده است.

با همه این‌ها، برخی از فعالان سیاسی و حوزه حقوق زنان معتقدند بر خلاف قانون اساسی، مردم امکان دخالتگری و تاثیر گذاری بر این منشور را دارند و بنابراین به آینده خوشبین هستند.

اما الهه بقراط در خصوص این خوشبینی می گوید:»هر دین، احکامی دارد، از جمله قضایی، که اگرچه می توان آنها را نادیده گرفت و یا اجرا نکرد، ولی قابل تغییر نیستند. هر تلاشی در این زمینه در هر دینی که انجام شده، به ظهور مذاهب دیگر انجامیده است، از پروتستان و فرقه های مختلف در مسیحیت و دهها فرقه تا بهاییت در اسلام.»

—————————————————————

در هنگام تهیه این گزارش تلاش شد تا با برخی روحانیون و نیز نمایندگان گذشته و امروز مجلس شورای اسلامی در خصوص امکانهای قانونی و شرعی برابری زنان و مردان گفتگو شود که مقدور نشد. برخی معتقد بودند قرآن به روشنی همه چیز را تعیین کرده و برخی نیز ارتباطی بین قوانین اسلامی و محدودیتهای اجتماعی زنان در ایران نمی دیدند.

دردسر 200 ملیاردی دولت

طبق آمار اعلام شده هم اکنون حدود ۶۰ هزار نفر به عنوان روزنامه نگار و هنرمند از تمامی خدمات بیمه‌ای و درمانی سازمان تامین اجتماعی به غیر از دریافت بیمه بیکاری استفاده می‌کنند اما بنا بر گزارش خبرگزاری کار ایران، دولت هم اکنون بابت حق بیمه این ۶۰ هزار نفر، ۲۰۰ ملیارد تومان به سازمان تامین اجتماعی بدهکار است.

یک کار‌شناس تامین اجتماعی در این باره به ایلنا گفته است: «افراد مورد اشاره طبق قانون با استفاده از یارانه دولتی از خدمات بیمه‌های مشاغل آزاد سازمان تامین اجتماعی استفاده می‌کنند، گفت: بر این اساس هنرمندان و روزنامه‌نگاران تنها ۷ درصد از حق بیمه خود را به صندوق تامین اجتماعی پرداخت می‌کنند و مابقی حق بیمه باید از طریق یارانه دولتی توسط صندوق بیمه هنزمندان و روزنامه نگاران به سازمان تامین اجتماعی پرداخت شود.»

در شرایطی که خدمات ارائه شده به روزنامه نگاران، نویسندگان و بخشی از هنرمندان جامعه متناسب با سطح این مشاغل نیست، چنین تصمیمی از سوی سازمان تأمین اجتماعی دولت یازدهم باعث شده است که بیش از ۶۰ هزار خانوار تحت پوشش این صندوق نه تنها نتوانند از بیمه خدمات درمانی استفاده کنند، بلکه سوابق کاری و شغلی بیمه‌شدگان برای احتساب بازنشستگی هم مخدوش خواهد شد.

روز گذشته در همین مورد، مدیرعامل صندوق حمایت از نویسندگان، روزنامه‌نگاران و هنرمندان در گفت‌و گو با یکی از خبرگزاری‌ها از قطع خدمات بیمه‌ای سازمان تامین اجتماعی به بیش از ۶۰ هزار خانوار عضو این صندوق به دلیل بدهی این صندوق به تامین اجتماعی خبر داده بود اما امروز، مدیرعامل سازمان تامین اجتماعی، موضوع قطع بیمه نویسندگان، روزنامه نگاران و هنرمندان را نادرست خواند و در گفتگو با خبرگزاری کتاب ایران ضمن نادرست دانستن قطع خدمات بیمه‌ای هنرمندان و روزنامه نگاران گفت «به دلیل بدهی صندوق بیمه شدگان به سازمان تامین اجتماعی، از پذیرش افراد جدید برای بیمه شدن خودداری شده است.»

آنچنانکه در گزارش ایلنا آمده است، هرچند روزنامه نگاران و هنرمندان بیمه شده تاکنون حق بیمه خود را به موقع پرداخت کرده‌اند اما به دلیل بد حسابی دولت، تحمل بارمالی این خدمات بیمه‌ای برای سازمان‌های بیمه‌گر غیر دولتی که با پس‌انداز دستمزد کارگران اداره می‌شود ممکن نیست و اگر سازمان تامین اجتماعی بخواهد با همین وضع به تمامی تعهدات خود عمل کند بدون شک به زودی ورشکسته می‌شود و آنگاه میلیون‌ها بیمه شده سرگردان خواهند شد.