بحثی پیرامون تمدن و ملیت

کلمه تمدن معانی خیلی مختلف و متفاوتی دارد که به جامعه بشری مربوط می‌شوند. کلمه متمدن شدن، اساسا به معنی شهرنشین بودن است، که برای اداره آن جامعه نیز، افراد، توسط افراد جایگزین و انتخاب شده و موقعیتهای قانونی را می ساختند.
.
انسان زمانی روی به شهر نشینی آورد، که نیاز به زندگی جمعی و یکجا نشینی (به فراخور پیشرفتهای فنی و تکنیکی) بوجود آمد. در نتیجه تجربیاتی که انسان در دوران جمع اوری غذا، یا همان دوره فراپارینه سنگی کسب کرد، به تدریج با گسترش کشاورزی و دامپروری که از انها بهره برداری می کرد، به اجبار به محدود کردن قلمرو زیستی خود تن داد تا اینکه به تدریج و سرانجام یکجا نشین شد و با تولید غذا از طریق کشاورزی و دامداری، البته همزمان با گرداوری، نخستین شهرها نیز را بوجود آورد. این آغاز تمدن بشری در پهنه زمین است که در گستره وسیعی از آسیای شرقی تا آمریکا را در بر می گیرد. هر چند در هر نقطه، تفاوتهای ظاهری و پیچیدگیهای خاص خود را دارد. این دوره، یکی از مهمترین دورانهای تاریخ بشری است که اصطلاحا شهر نشینی یا از آغاز تمدن بشری نامیده می شود. این دوره در محدوده جغرافیایی ایران امروز، از حدوده ده هزار سال پیش آغاز می شود که تقریبا 4 هزار سال نیز تداوم داشت.
.
در عصر حاضر، این تمدن را تنها بر اساس مرزبندیهای عصر جدید زندگی بشر، تمدن ملی تعریف می کنند و نیز تاریخ را هم بر همین اساس مورد بررسی قرار می دهند که من آن را کاملا مردود می دانم زیرا شما دارید یک تمدن جهانی بزرگتر را تکه تکه می کنید و معمولا تا آنجا پیش می روند که گویی این مخلوق، جزئی جدا و مستقل از کل جامعه بشری بوده است. ملی گرایی یا میهن پرستی را می توان روحیه ای تعبیر کرد که افکار عمومی را چنان سمت و سو می دهد که حس می کنند وچنین فکر و عمل می کنند که گویی آن بخش معین از جامعه که آنان در آن زندگی می کنند، کل جامعه بشری بوده است. بر این اساس، دولتها از بزرگترین آنها گرفته تا کوچکترین مدعی شدند و هستند که کشورشان، به تنهایی هستی پایدار و ذاتا مستقل از بقیه جهان است. بر پایه این نگرش، اندیشه ناسیونالیسم نیز خلق شد.
.
در این راه، مورخین، نخسیتن افرادی بودند که چنین نگرشی را پیش کشیدند. وقتی به آثار مورخین قدیمی تر چون هرودوت می نگریم، اینطور القا می گردد که مولف نه تنها مورخ است، یونانی نیز هست. هرچند بخش مهمی از تاریخ ایران باستان از نوشته‌های او یا به کمک آن‌ها شناخته شده‌است، اما هرودوت در نگارش نبردهای ایران و یونان گاه از هم‌زبانان یونانی خود پشتیبانی می‌کند و این یکی از اولین نمونه های ملی گرایی در تاریخ است که بعدها نیز به فراخور زمان، تکرار می شود.
.
منصور حکمت در نقد این ملی گرایی می نویسد:
مليت برخلاف جنسيت مخلوق طبيعت نيست، مخلوق جامعه و تاريخ انسان است. مليت از اين نظر به مذهب شبيه است. اما برخلاف تعلق مذهبى، تعلق ملى حتى در سطح فرمال هم انتخابى نيست. بعنوان فرد نميتوان به مليت خاصى گرويد و يا از آن برويد. (هرچند برخى محققين ملت و ملى گرايى چنين تعابير سوبژکتيوى از اين مقوله بدست داده اند). اين خصوصيت، مليت و تعلق ملى را از کارآيى و برندگى سياسى باورنکردنى اى برخوردار ميکند. طوقى است بر گردن توده هاى وسيع مردم که کسى منشاء آن را نميداند و نميتواند جستجو کند و با اينحال وجود آن آنقدر طبيعى و بديهى است که همه آن را بخشى از پيکر و وجود خويش ميپندارند. اما نسل ما اين شانس را دارد که در زمان حيات خود بطور روزمره شاهد خلق ملتهاى جديد و بى اعتبارى مقولات ملى قبلى باشد و لذا ميتواند هويت ملى را بعنوان يک محصول اقتصاد سياسى لمس کند و چه بسا نقد کند. مليت يک قالب براى دسته بندى و آرايش دادن به انسانها در رابطه با توليد و سازمان سياسى جامعه است. ملت جمع افرادى با يک مليت يکسان نيست، برعکس، تعلق ملى فرد محصول نازل شدن هويت ملى جمعى بر اوست. اين ملل نيستند که جدا و يا ملحق ميشوند، بلکه اين الحاق ها و جدايى هاى تحميلى به توده هاى انسانى است که ملتها را شکل ميدهد. ناسيوناليسم محصول سياسى و ايدئولوژيک ملتها نيست، برعکس، اين ملتها هستند که محصول ناسيوناليسم اند.
.
ما تنها با یک تمدن انسانی طرف هستیم که در گستره وسیع زمین، هر تمدن کوچکترش به اقتضای مکان و زمان نام گذاری شده است. هخامنشیان یا ساسانیان را تنها با همان نامها می توان تعریف کرد و نه عنوان امروزین ایرانی. همچنین سلسه های تانگ و جو و هان را با همان نامها می توان شناخت و نه عنوان چین. اطلاق ملیت چینی، یونانی و فرانسوی دوره های تاریخی مشخص، نه تنها صورت علمی ندارد که ریاکارانه و فقط برای القای حس استقلال از جامعه بشری بزرگتری است. همانطور که می بینید، دیگر ملت مقوله اى متعين و به سادگى قابل تعريف و بازشناسى نيست. مليت قابل رديابى به نژاد و يا حتى قوميت نيست. قابل رديابى به مشخصات بيولوژيکى مردم نيست، با حضور و زندگى در يک سرزمين واحد هم مشخص نميشود. مليت و تعلق ملى محصول تاريخ معاصر بشر و دقیقترش، مناسبات سیاسی و اقتصادی عصر حاضر است. نمونه های گذشته، بوجود ميامد و از ميان ميرفت، تغيير ميکرد و بازتعريف ميشد.
.
اما در عصر حاضر چنین نیست. پیشرفت و تکامل تمدن بشری نه بر اقتضای زمان و مکان، که بر اساس ملیتی کاذب تعریف شد و چنان ایده های قدر گرایانه ای توسط دولتها تبلیغ و ترویج شد که گویی مثلا ایران، بدون در نظر گرفتن نقش و تاثیر دیگر تمدنهای بشری از دره رود سند گرفته تا آسیای صغیر و خاورمیانه امروزین، خود به تنهایی کل جامعه بشری است و به تنهایی شکل گرفته است. آن فرهنگ پر شکوه ایرانی، با خارج شدن این تمدنهای کوچکتر از پروسه شکل گیریش، چنان متلاشی و از هم می پاشد که ایران امروز را هم نمی توان به سادگی تعریف و شناخت. ایران امروز، بر بنیانهای مختصات سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی دوران معاصر خودش و بر اساس نگرش غالب هر دوره زمانی از صفویه تا به امروز شکل گرفته است. این شکل گیری، خصوصا در طول 200 سال گذشته، ارتباط چندانی با پیشینه تاریخیتر این محدوده جغرافیایی ندارد. ان تمدن ایرانی که این روزها با ولع تمام از آن نام برده می شود، تمدنی غیر واقعی است که بر بنیانهای چندین تمدن پیش از خود تعریف و شناسانده می شود و ربطی به ملیت کاذب ایرانی هم ندارد که جز در پهنه جغرافیا، هیچ خویشاوندی دیگری نیز با هم ندارند. گستره تمدنهایی که نام برده شد، از جغرافیای کنونی مثلا ایران امروز نیز بسیار بیشتر یا کمتر و با مختصات سیاسی و فرهنگی کاملا متفاوت و شاید هم متضادی بودند. از این رو نفس اطلاق ایرانی یا چینی به آن فرهنگها و تمدنهای کوچکتر جامعه بشری که خاستگاه های خودشان نیز جایی دیگر بوده، اشتباه و فاقد مبنای علمی – تاریخی است.
.
در شماره آینده، مسائلی همچون فرهنگ و مخصوصا تماسهای میان تمدنها در بعد زمان و مکان را بررسی خواهیم کرد.

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s